İslamın yarandığı 7-ci əsrin əvvəllərində Ərəbistan dünyanın ən mürəkkəb bölgələrindən biri idi. Bu torpaqlarda bir çox fərqli qəbilə yaşayır, hər biri ayrı bir bütə sitayiş edirdi. Azğın dinləri və bütlərinə görə bir-birləri ilə döyüşür, qan tökür, hətta uşaqlarını öldürə biləcək qədər vəhşiləşirdilər. Bu batil sistemdə sevgi, mərhəmət, həlim xasiyyət deyil, mərhəmətsizlik, nifrət və şiddət məqbul qarşılanırdı. Qadınlar aşağı varlıqlar sayılır, kasıblar və kölələr açaldılırdılar.

Bu qaranlıq və qanlı dünya İslam əxlaqıyla birlikdə tamamilə dəyişdi. Yalnız ərəblər deyil, daha bir çox millət İslam əxlaqının işığıyla aydınlandı. İslamın gəlişi ilə birlikdə elmdə, mədəniyyətdə, düşüncədə və sənətdə əvvəllər az rast gəlinən yüksəliş baş verdi.
Allahın, Peyğəmbərimizə (səv) vəhy etdiyi; "Yaradan Rəbbinin adıyla oxu. O, insanı bir ələqdən yaratdı. Oxu, Rəbbin ən böyük kərəm sahibidir; ki O, qələmlə (yazmağı) öyrədəndir. İnsana bilmədiyini öyrətdi." (Ələq Surəsi, 1-5) ayələriylə qaranlıq cəhalət və qanlı şiddət dövrü içindəki ərəblər ilk dəfə oxumağa və düşünməyə dəvət edildilər.

1096-cı ildə başladılan birinci Səlib yürüşü zamanı xaçlı orduları Yaxın Şərqə çatdığında müsəlmanlar, aralarında müxtəlif anlaşılmazlıqlar və çəkişmələr yaşanan əmirliklərə bölünmüşdülər. Bu səbəbdən Avropadan gələn barbar işğalçılara qarşı müqavimət göstərə bilmədilər. 1099-cu ildə Qüdsdə dəhşətli qırğın törədildikdən sonra qurulan Xaçlı Krallığı uzun illər müsəlmanların bölünməsindən faydalanmışdı. Ancaq böyük İslam sərkərdəsi Səlahəddin Əyyubinin müsəlman əmirliklərini öz hakimiyyəti altına alıb birləşdirməsi ilə müsəlmanlar xaçlı işğalçılara qarşı mübarizə aparmaq gücünə sahib oldular.

Lakin müsəlmanların xaçlıları məğlub etməsi elə də asan deyildi. Səlahəddin Əyyubi müsəlmanları bir bayraq altında birləşdirərkən eyni zamanda elmi və əxlaqi dirçəliş də başlatmışdı. Encyclopedia Britannica’da ifadə edildiyi kimi:

Müsəlmanların dini təşkilatlarını təşviq etmək və yaymaq (Səlahəddin Əyyubinin) siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri idi. Elm və din alimlərinə himayədarlıq etmiş, onların istifadəsi üçün universitetlər və məscidlər qurdurmuş və İslam dünyasının faydalanması üçün bir çox əsər yazdırmışdı... Əxlaqi cəhətdən yenidən dirçəlişi təmin etməklə - bu onun həyatının önəmli tərkib hissəsi idi - özündən beş əsr əvvəl bilinən dünyanın yarısını fəth etmiş ilk nəsil müsəlmanların əzmini və şövqünü yenidən oyandırmağa çalışmışdı.

Elmi, əxlaqi və imani dirçəliş müsəlmanların siyasi birliyi ilə birləşincə İslam mədəniyyəti yenidən daha da yüksəldi: Səlahəddin Əyyubinin əmrindəki birləşmiş İslam ordusu 1187-ci ildə Hıttin Döyüşündə daxili parçalanma və narahatlıq yaşayan xaçlı ordusunu məğlub edib ardından Qüds daxil olmaqla səlibçilərin işğalı altındakı Fələstin torpaqlarının demək olar ki, hamısını azad etdi.

Müsəlmanların birliyi yalnız mövcud gərgin vəziyyətin sona çatması üçün siyasi tələbat deyil, eyni zamanda müsəlman olmağın tələblərindən biridir. Müsəlmanlar həyatlarının hər anında olduğu kimi daxili və beynəlxalq siyasətdə də Quran əxlaqına uyğun hərəkət etməlidirlər. Quran əxlaqı isə İslam dünyasının ittifaq etməsini tələb edir. Quran əxlaqının prinsip olaraq mənimsənilməsi bu ittifaqın daimi olmasını və gözlənilən aktiv rolu yerinə yetirməsini təmin edəcəkdir.

İslam əxlaqı müsəlmanların daim bir yerdə olmasını, həmrəylik və birlik içində din qardaşları olmasını tələb edir. Allah Quranda möminlərə "bir-birinizlə çəkişməyin" (Ənfal Surəsi, 46) əmrini verir və bunun müsəlmanları zəiflədəcəyini bildirir. Bir başqa ayədə də bu şəkildə əmr edilir:

Açıq-aydın dəlillər gəldikdən sonra, bir-birindən ayrılan və ixtilaf törədənlər kimi olmayın! Onlar böyük bir əzaba düçar olacaqlar. (Ali- İmran Surəsi, 105)

Birlik, anlayış, fədakarlıq, vəfa və sədaqət tələb edir. Allah Quranda müsəlmanlara birlik olmalarını əmr etmiş, şeytanın isə aralarına ədavət salacağını, bu birliyə maneə olmaq üçün səy göstərəcəyini bildirmişdir. Müsəlmanlar din qardaşları ilə olan münasibətlərində onları incidəcək bir söz söyləmək, hirslənmək, hörmətsizlik etmək kimi birlik ruhunu zədələyəcək hər cür rəftardan çəkinməlidirlər. Hər mömin digər möminə qarşı mümkün olduğu qədər fədakar olmalı, səbirli davranmalı, onun yaxşılığı üçün çalışmalı, sadiq və vəfalı olmalıdır. Bu bütün möminlərə vacib olan üstün əxlaqdır.

Bu mövzuda ən gözəl nümunələrdən biri Hz. Məhəmməd (səv) ilə birlikdə Məkkədən hicrət edən möminlər və Mədinədə onlara gözəl bir yurd hazırlayan müsəlmanlar arasındakı münasibətlərdir. Məkkəli müşriklərin zülmü və təzyiqi nəticəsində Allah yolunda yurdlarından hicrət edən möminləri Mədinədə Hz. Məhəmmədə (səv) biət (itaət) etmiş müsəlmanlar ən gözəl şəkildə qarşılamış, onlara qarşı böyük sevgi və qayğı göstərmişlər. Bir-birlərinə yad iki qəbilə olduqlarına, cahiliyyə ərəbləri arasında tək əhəmiyyətli meyar sayılan "qəbilə bağı"na sahib olmamalarına baxmayaraq, imanları və itaətləri baxımından gözəl qardaşlıq nümunəsi göstərmişdilər. Mədinəli müsəlmanlar hicrət edənlərə hər cür imkanı təmin etmiş, onlara qapılarını açmış, yeməklərini onlarla bölüşmüş, öz ehtiyaclarından əvvəl onların ehtiyaclarını düşünmüş, mömin qardaşlarının nəfslərini öz nəfslərindən üstün görmüşdülər. Rəbbimiz mədinəli möminlərin bu gözəl əxlaqını Quranda belə bildirmişdir:

Müsəlmanlar arasındakı münaqişələr və parçalanma onları mənəvi cəhətdən zəiflədir. Bu Allahın Quranda iman edənlərə bildirdiyi sirlərdəndir. Ayrılıqlar və münaqişələr müsəlmanları mənəvi cəhətdən gücdən saldığı kimi birlik və həmrəylik də müsəlmanlara güc qazandırır. Allah Quranda iman edənlərə "haqqlarına təcavüz edildiyi" təqdirdə birlik olub etiraz etməyi buyurmuşdur:

Və haqqlarına təcavüz edildiyi zaman birlik olub etiraz edənlərdir. (Şura Surəsi, 39)

Bu iman edənlərə İlahi əmrdir və bir çox hikməti vardır. İnkarçı ideologiyaların fikri mübarizə ilə yox edilməsi də ancaq müsəlmanların ittifaqı ilə mümkündür.

19-cu əsrin sonu 20-ci əsrin əvvəllərində baş verən iki dünya müharibəsi, bu müharibələrdə həlak olan milyonlarla insan, yandırılan şəhərlər, yerlə bir olan yaşayış məntəqələri, vəhşiliyin normal qəbul olunduğu əsir düşərgələri insanlıq tarixi üçün ibrətdir. Bu müharibələrin mərkəzində olan qərb dünyası bu tarixi dramdan çox vacib nəticələr çıxardı. Bu nəticələrin ən mühümü ittifaq barəsində idi. İttifaq, gələcəkdə meydana çıxa biləcək problemlərin daha asan və qısa müddətdə həllini mümkün edirdi. Əvvəllər, müxtəlif Avropa ölkələri öz aralarında ittifaq qurmağa çalışsalarda bu ittifaqlar, bəzən mənfəət münasibətləri, bəzən də ideoloji səbəblərdən uzun ömürlü olmamışdı. Ancaq qərb dünyası qurulacaq ittifaqın iqtisadi əməkdaşlıqdan və ya hərbi müdafiə paktından daha çox Avropanın ortaq mədəni dəyərlər ətrafında birləşməsinin zəruri olduğunun fərqində idi. Əlbəttə bu uzunmüddətli və çətin dövr idi.

Avropa Birliyinin ümumi strukturu qurulacaq İslam Birliyi üçün nümunə ola bilər. Avropa Birliyinin əsas xüsusiyyətləri üzv ölkələrin daxili suverenliklərini, idarəetmə sistemlərini, dövlət mexanizmlərini qoruması, həmçinin "Avropa mədəniyyəti" üzərində qurulmuş dəyərlər sistemini qəbul etməsidir. Bu dəyərlər sisteminə söykənərək bir-biriləri ilə siyasi, iqtisadi, mədəni əməkdaşlıq etməsi, bu əməkdaşlığı davam etdirib bütün Avropanı təmsil edəcək mərkəzi qanunvericilik və icraedici orqanlarına sahib olmasıdır.

İslam Birliyi də üzv ölkələrin daxili müstəqilliklərini və daxili sərhədlərini mühafizə etdiyi, hər ölkənin öz hüquq və mənafelərini qoruya biləcəyi quruluş olmalıdır. Amma bütün bu suveren dövlətləri ümumi "İslam mədəniyyəti" daxilində birləşdirəcək vizion, bu viziona uyğun olaraq ümumi siyasəti inkişaf etdirib tətbiq edəcək qanunverici və icraedici orqanlar qurulmalıdır. Burada məqsəd dövlətlərin dövlət quruluşlarını dəyişdirərək onların birləşməsini təmin etmək deyil, ümumi siyasət və mənfəətlər ətrafında birləşməni və bu siyasətin həyata keçirilməsində birliyin icraedici gücünün qurulmasını təmin edilməsidir.

İslamın iqtisadiyyat anlayışı qərb cəmiyyətlərinin iqtisadiyyat anlayışından fərqlidir. Amma İslamda da qərb cəmiyyətlərində olduğu kimi azad bazar iqtisadiyyatı hakimdir. Hər kəsin xüsusi mülkiyyətə sahib olmaq və öz mülkiyyətinə sərəncam vermək hüququ vardır. Ancaq əldə edilən gəlirin bölüşdürülməsi məsələsində İslam əxlaqı insanlara əxlaqi məsuliyyətlər verərək cəmiyyətdə sosial ədalətin qurulmasını təmin edir. Zənginlərin qazancında kasıblar üçün də pay var, lakin bu pay zənginlərdən məcburi toplanan vergi deyil, inanclarına görə könüllü şəkildə verdikləri ianədir. İslamda sosial ədalət sosialist sistemlərdən fərqli olaraq mərkəzi planlama və rəhbərliyin təzyiqi ilə deyil, cəmiyyətə hakim olan əxlaqi dəyərlərlə təmin edilir. Digər tərəfdən İslam əxlaqı zənginləri həddindən artıq istehlakdan və israfdan da çəkindirir.